MENINGEN

Tegeneis in proces RIVM/Coutinho

25 januari 2012 08:52, by No comments yet

P E R S B E R I C H T                                                                                                                                            25 januari 2012

Huisarts Hans van der Linde dagvaardt vandaag bij de rechtbank van Middelburg de minister van VWS Edith Schippers en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu RIVM en eist vergoeding van geleden schade.

De huisarts verwijt hun schending  van artikel 10 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) dat de vrijheid van meningsuiting van burgers beschermt. Volgens Van der Linde proberen het RIVM en minister Edith Schippers zijn vrijheid van meningsuiting  te belemmeren door het aanspannen van een voor hem onbetaalbare bodemprocedure. Uitlatingen over belangenverstrengeling van griepexperts zijn daarvoor de aanleiding.  Het wetenschappelijke en maatschappelijke debat over het nut van de influenzavaccinatie is daarmee door de Staat naar de rechtbank verplaatst. Eerder hebben tal van hoogleraren en medische wetenschappers in de media geprotesteerd tegen deze intimiderende rechtsgang. Minister Schippers besloot het proces niettemin door te zetten.

,,Het door de overheid monddood maken van burgers, in het bijzonder van medisch publicisten zoals ik die gemotiveerd en in het algemeen belang misstanden bij de overheid signaleren,  is volgens de Europese wetgeving in strijd met fundamentele rechten van de mensen,  aldus Van der Linde. Vandaag heeft Van der Linde bij de rechtbank zijn schriftelijke verweer ingediend tegen de dagvaarding die door de Staat tegen hem is uitgebracht. In deze conclusie van antwoord is een tegeneis (eis in reconventie ) opgenomen: de Staat maakt een ongeoorloofde inbreuk op artikel 10 van de EVRM.

Het complete verweer, bijna 50 bladzijden, is  hier te downloaden.

Meer dan 1000 mensen hebben inmiddels op de bankrekening 16.79.65.425 van het   steunfonds van de stichting Steun Huisarts in Proces in totaal 46.000 euro gestort om Van der Linde in staat te stellen zich voor de rechtbank te verdedigen.

Steunfonds voor huisarts Hans van der Linde in proces RIVM/Coutinho

11 december 2011 16:35, by No comments yet

P  E  R  S  B  E  R  I  C  H  T

Sinds vandaag is er een steunfonds om huisarts Hans van der Linde uit Capelle aan den IJssel financieel bij te staan in het proces dat tegen hem is aangespannen door het Rijksinstituut voor de Volksgezondheid en Milieuhygiëne (RIVM) en diens directeur infectieziektebestrijding prof. dr. Roel Coutinho.

Hans van der Linde twijfelt aan het nut van de griepprik. Het RIVM en Roel Coutinho twijfelen daar niet aan. Als hoogleraar werkt Coutinho samen met farmaceutische bedrijven. Van der Linde heeft dat openbaar gemaakt en hij noemde dit belangenverstrengeling.  Toen hij op last van de directeur-generaal van het RIVM zijn mededelingen niet wilde terugnemen, is hij gedagvaard voor een rechtszaak (een zogenaamde bodemprocedure) bij de rechtbank in Middelburg.

Het RIVM en Roel Coutinho kozen voor een intimiderende rechtsgang in plaats van een open discussie.

Een rechtszaak kan jaren voortslepen, waardoor de kosten voor Hans van der Linde kunnen oplopen van 50.000 euro of mogelijk veel meer – zeker als ook hoger beroep wordt ingesteld. Van der Linde draait zelf op voor de kosten. Zelfs als het RIVM uiteindelijk de zaak verliest, krijgt Van der Linde dat geld niet terug – hoogstens een zeer beperkt deel van de kosten. Het RIVM en Coutinho hebben die zorgen niet, zij procederen op kosten van de overheid, van belastinggeld dus.

Van der Linde zal het proces zonder financiële hulp niet kunnen voeren. Hij kan zonder steun van derden geen adequate rechtsbijstand inhuren. In dat geval is hij genoodzaakt de handdoek in de ring te gooien. Per saldo zou dit betekenen dat het RIVM en prof. Coutinho een kritische huisarts de mond hebben gesnoerd.

Het gaat in deze zaak ook om de vrijheid van meningsuiting. Van der Linde, en met hem een groot aantal artsen, hoogleraren en andere geïnteresseerden, vinden dat het debat over nut en noodzaak van de griepprik breeduit in de samenleving moet worden gevoerd, niet voor een rechtbank (zie hierover ook een artikel in de wetenschapsbijlage van de Volkskrant van zaterdag 10 december 2011).

Maar de overheid zet de rechtszaak door.

Hans van der Linde kan zich alleen goed verdedigen als hij financiële steun krijgt. In ingezonden brieven in de media is afgelopen weken veelvuldig aangedrongen op de vorming van een steunfonds voor Van der Linde. Dat steunfonds is er nu:

stichting STEUN HUISARTS IN PROCES, bankrekening 16.79.65.425 (Rabobank)

Een onafhankelijk  stichtingsbestuur, onder voorzitterschap van de Amsterdamse neuroloog (AMC) prof. dr. Rien Vermeulen, houdt toezicht op de besteding van gelden en zal daarvan verslag uitbrengen op de website: steunhuisartsinproces.nl

Griepprik inzet machtsstrijd na kritiek van huisarts

21 november 2011 23:00, by No comments yet

ANALYSE – Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en diens directeur Infectieziektenbestrijding Roel Coutinho hebben een huisarts voor de rechter gedaagd omdat hij de ‘integriteit en de onafhankelijkheid‘ van Coutinho ter discussie zou hebben gesteld. De overheid zet groot materieel in.

Huisarts Hans van der Linde uitte eind oktober in Trouw twijfels over nut en noodzaak van de jaarlijkse griepprik, nadat het Geneesmiddelenbulletin had geschreven dat er geen bewijs is van de werkzaamheid van de influenza-vaccinatie bij ouderen en risicopatiënten.

Coutinho gaat over die prik, hij koopt de vaccins in voor de staat. Maar hij is onlangs ook benoemd tot hoogleraar aan de Universiteit van Utrecht, waar hij betrokken is bij projecten die mede worden betaald door makers van vaccins: MSD en GlaxoSmithKline.

Van der Linde vindt dat Coutinho’s belangen zijn verstrengeld. Dat is een vaker voorkomend verschijnsel in de medische wetenschap. Tot op zekere hoogte is dat ook geaccepteerd, maar het wordt ingewikkeld als iemand een belangrijke vertrouwensfunctie heeft in de publieke gezondheidszorg, zoals bij Coutinho.

In Trouw ging Van der Linde in op de invloed van vaccinatie-experts als Coutinho op de al jaren lopende discussie over de griepprik. Hij meldde dat de farmaceutische industrie voordurend voorschrijvers tracht te beïnvloeden. “In dertig jaar tijd zijn de grenzen steeds meer opgeschoven”, zei Van der Linde. “Ook door de rol van adviseurs op het terrein van vaccinatie, zoals Ab Osterhaus of Roel Coutinho, die als wetenschappers veel onderzoek hebben gedaan in opdracht van de industrie”

Op de dag van het artikel in Trouw, nodigden Radio 1 en het tv-programma ‘Moraalridders‘ Van der Linde uit om zijn kritiek te herhalen. Vervolgens kwam Coutinho in actie. Hij eiste dat Van der Linde zijn uitlatingen zou terugnemen, want ze schaadden niet alleen hem, vond hij, maar ook het vertrouwen in de bescherming van de volksgezondheid door het RIVM. Dat laatste kon volgens Coutinho “ernstige maatschappelijke gevolgen hebben voor de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma, bij de bestrijding van een uitbraak van een infectieziekte, of bij een milieucalamiteit”.

Van der Linde weigerde rectificatie, waarop Coutinho een rechtszaak aankondigde. De discussie over de effectiviteit van de griepprik, die tot dusver binnen de medische wetenschap wordt gevoerd, waar deze ook thuishoort, zal daarmee worden verplaatst naar de rechtszaal.

Opvallend was dat Coutinho niet koos voor een snelle procedure, voor het kort geding, maar voor de tijdrovende, kostbare variant: een bodemprocedure. Die kan jaren voortslepen. Die beslissing valt moeilijk te rijmen met de acute dreiging van het ondermijnen van het vertrouwen in het Rijksvaccinatieprogramma, die volgens Coutinho door Van der Linde in gang is gezet. De kwestie is kennelijk niet zo spoedeisend.

De teller staat voor Van der Linde naar schatting inmiddels op 5000 euro advocatenkosten, de rekening kan zomaar oplopen tot het tienvoudige. Geld dat deze huisarts, zelfs als hij uiteindelijk wint, niet terug zal krijgen. Door de rechtszaak dreigt het beeld te ontstaan, dat Coutinho en het RIVM een lastige huisarts, die kritisch is over de vermenging van medische wetenschap en industrie, vooral een toontje lager willen laten zingen.

Reacties staan onder dit bericht op Trouw.nl

Naar Pauw & Witteman, een discussie tussen Hans van der Linde en Ab Osterhaus over de griepprik

Een persprijs met een smetje (1)

19 februari 2011 15:26, by 1 comment

Sinds de oprichting in 2007 is er discussie over de Pfizer Persprijs. Tot dusver hebben in de afgelopen jaren – dit jaar meegerekend – zes genomineerden bedankt voor de eer.  Ze wilden niet met deze prijs in verband worden gebracht. Zelfs niet voor de 1000 euro die Pfizer geeft aan iedere genomineerde die de hoofdprijs van 5000 euro misloopt.

Waarom die weerstand tegen een persprijs van een farmaceutisch bedrijf? Volgens de pleitbezorgers van de prijs, zoals  juryvoorzitter Ben Crul, hoofdredacteur van het artsenblad Medisch Contact, zijn er wel meer bedrijven die hun naam lenen aan persprijzen  en zich verder niet zeggen te bemoeien met de toekenning van die prijzen. Canon, fabrikant van fotocamera’s, sponsort inderdaad World Press Photo, mediabedrijven sponsoren de VVOJ-prijs voor onderzoeksjournalisten. De Libris Literatuurprijs wordt gesponsord door zelfstandige boekwinkels – mensen uit het boekenvak – en ook De Tegel, de belangrijkste journalistieke prijs in Nederland, wordt gesponsord, door zowat heel journalistiek Nederland.

Daar is niks op tegen. Geen van de bovengenoemde sponsors heeft andere bedoelingen dan naamsvermelding. Ze worden er zelf nauwelijks beter van, het gaat om verhevener doelen, het opstuwen van de kwaliteit van de persfotografie, van de (onderzoeks-)journalistiek, van mooie literatuur.

Lees verder

Een persprijs met een smetje (2)

19 februari 2011 15:20, by 1 comment

Bij Pfizer ligt dat anders. De Pfizer Persprijs is een marketingprijs, een instrument voor reputatiemanagement.

Het bureau Motivaction onderzocht in 2008 in opdracht van de branche-organisatie van de farmaceutische industrie Nefarma hoe ‘stakeholders’ (mensen en instanties die met deze industrie te maklen hebben, zoals artsen, apothekers, politici, patiënten- en consumentenorganisaties, ambtenaren van de overheid) tegen de branche aankeken. Eén van de ondervraagden noemde de industrie ‘een gladde branche die over lijken gaat’. Dat is was een tikkeltje cru.

Anderen zeiden het wat netter: De sector draait op een fantastische marketingmachine, waarbij commercieel belang altijd boven maatschappelijk belang wordt gesteld, aldus het onderzoeksrapport. Sindsdien is Pfizer en zijn de leden van Nefarma bezig met een imagocampagne. De branche wil het geschonden vertrouwen herstellen. Ook daar is niks op tegen. Maar vertrouwen moet je verdienen.  Dat kun je niet kopen.

Pfizer denkt aan  het imago te kunnen sleutelen met  een persprijs. Dat is net iets te doorzichtig. De Pfizer Persprijs is niet veel meer dan een poging om in het maatschappelijke veld het geschonden aanzien te herstellen. En daar wilde een aantal journalisten in de afgelopen jaren niet aan meewerken.

Juist Pfizer is één van de bedrijven die in de afgelopen jaren vrij stelselmatig in het nieuws kwamen vanwege bedenkelijke marketingtechnieken bij de promotie van geneesmiddelen.  Pfizer ging niet lang geleden nog, in het najaar van 2009, akkoord met de grootste strafrechtelijke boete die ooit in de VS is opgelegd aan een bedrijf voor illegale marketingpraktijken.

Pfizer betaalde toen een boete van  2,3 miljard dollar voor foute promotie van Bextra . Dat  middel  was in 2001 op de Amerikaanse markt toegelaten voor artritis en menstruatiepijn.  Het  was niet geregistreerd  voor pijnbestrijding. Er was ook geen enkel onderzoek dat aantoonde dat Bextra beter was dan de goedekope ontstekingsremmer en pijnstiller  ibuprofen. Maar Pfizer had de eigen artsenbezoekers geïnstrueerd dat ze dokters moesten vertellen dat het middel goed kon worden  toegepast bij de bestrijding van acute pijn na operaties en ook dat Bextra gerust kon worden voorgeschreven in hogere doses dan toegelaten door de Amerikaanse geneesmiddelautoriteit. Dit, ondanks het feit dat bekend was dat het middel in hogere dosering  risico’s met zich meebracht voor nieren en hart.

Bextra moest in 2005 van de markt worden gehaald wegens ernstige bijwerkingen. Pfizer kreeg talloze schadeclaims van gebruikers die ziek waren geworden. Of van hun nabestaanden. Het is een voorbeeld, zoals er helaas vele zijn. En niet alleen van Pfizer.

Sander Becker, wetenschapsredacteur bij Trouw  en Nicole Lucas, destijds redacteur gezondheidszorg bij Trouw, werden in 2008 genomineerd voor de Pfizer Persprijs voor hun uitstekende artikelen over hart- en vaatziekten. Ze weigerden in dat jaar de prijs, omdat ze vonden dat hun onafhankelijkheid in het geding zou kunnen komen als ze de nominatie zouden aanvaarden. In 2008 bedankte ook Wim Köhler, wetenschapsredacteur van NRC Handelsblad voor de eer. Om ongeveer dezelfde redenen.

De jury meldde hun weigering niet in het persbericht waarin in 2008 de nominaties bekend werden gemaakt. Het pr-bureau dat in opdracht van Pfizer de persprijs  jaarlijks regelt, Hinfelaar PR in Baarn,benaderde in 2008 gewoon de volgende kanshebbers van het jurylijstje. De jury zelf verzweeg in het persbericht de geweigerde nominaties.

Pfizer leed zo geen gezichtsverlies, niemand hoefde te weten dat er genomineerden waren die de nominatie hadden geweigerd.  Jammer genoeg voor Pfizer en voor de jury verschenen er wel enkele berichten over de weigering, maar de schade bleef beperkt.

Lees verder

Een persprijs met een smetje (3)

19 februari 2011 15:10, by 1 comment

Dit jaar kregen mijn freelance collega Eveline Brandt en ik een telefoontje van Hinfelaar.  Het had de jury behaagd ons te nomineren voor de Pfizer Persprijs 2010 voor een artikel in Trouw over de marketingmethoden die de tabaksindustrie gebruikt om meer vrouwen aan het roken wil krijgen. Het thema van de Pfizer Persprijs 2010 was namelijk ‘Roken’.

(Even terzijde: het is wel opmerkelijk dat juist dit jaar voor juist dit thema is gekozen. Sinds 1 januari 2011 worden pillen die rokers kunnen helpen bij het stoppen door de zorgverzekeraars vergoed. Pfizer heeft zo’n middel in Nederland op de markt. Het bedrijf heeft ook een commercieel belang bij aandacht voor het thema ‘roken’.)

Eveline Brandt, oud-collega van Trouw, en ik hebben voor de eer bedankt om dezelfde redenen waarom de collega’s Becker, Lucas en Köhler eerder de nominatie niet wilden. Voor mij kwam er nog bij dat ik bij Trouw sinds jaren de farmaceutische industrie vrij kritisch volg. Als je zo’n bedrijfstak vrij stelselmatig de maat neemt, dan past het niet om vervolgens je hand op te houden voor een prijs van Pfizer.

Naar het slot

Een persprijs met een smetje (slot)

19 februari 2011 15:00, by 1 comment

Nadat ik had bedankt voor de nominatie, heb ik er bij de jury op aangedrongen dat in het persbericht over de nominaties ditmaal wel werd gemeld dat enkele genomineerden de uitnodiging hadden geweigerd. Het feit dat wij de nominatie niet accepteerden, deed immers niets af aan het oordeel van de – onafhankelijke – jury dat ons artikel in aanmerking zou kunnen komen voor de Pfizer Persprijs 2010. De jury bleek ontvankelijk voor dat verzoek. Dit jaar stond voor het eerst in het persbericht dat twee genomineerden hadden bedankt. Zo werd duidelijk dat de Pfizer Persprijs lichtelijk omstreden is. Ook een genomineerde van de Volkskrant, Machteld van Hulten, besloot op de valreep de nominatie niet te aanvaarden.

Pfizer kan beter die persprijs voorlopig in de koelkast zetten. Zolang er in de media nog berichten verschijnen over extreem hoge criminele boetes, of over de financiële afwikkeling van dubieuze medische experimenten in ontwikkelingslanden, is de firma nog niet klaar met zichzelf.

Mijn advies aan Pfizer: breng eerst intern de zaakjes op orde.

Naar het begin

Nog enkele links:

Naar de site van Radio1, een gesprek over de Pfizer Persprijs 2010  in het NCRV-programma Lunch! op 16 februari 2011 met Ben Crul (Medisch Contact)

Naar de site van NRC Handelsblad. Journalisten van deze krant namen, in tegenstelling tot hun wetenschapscollega Wim Köhler in 2008, de nominatie voor de Pfizer Persprijs 2010 aan, voor een artikel over CDA’er Hans Hillen, die als lid van de Eerste Kamer een adviseurschap bij sigarettenfabrikant British American Tobacco ‘vergat’  te melden. In NRC Next schreven ze over hun nominatie.

Girosa, de lustpil voor vrouwen, is mislukt

10 oktober 2010 18:41, by 1 comment

Al jaren gonst het op internet: er komt een roze Viagra, een lustpil voor vrouwen die geen zin (meer) hebben in seks. Boehringer Ingelheim werkte aan de marktintroductie van flibanserine, merknaam Girosa. Hoewel de vergelijking met Viagra volledig mank gaat – Girosa werkt op de hersenen, Viagra  rechtstreeks op het geslachtsorgaan -  ging de typering van de nieuwe pil er in als Gods woord in een ouderling. De verwachtingen die Boehringer Ingelheim al dan niet bewust rond Girosa wekte, leidde wereldwijd tot opgewonden reacties.

Maar het is voorbij. Boehringer heeft besloten te stoppen met de ontwikkeling van Girosa na de kritische kanttekeningen die de Amerikaanse geneesmiddelautoriteit FDA plaatste bij de werking en de veiligheid van flibanserine. Het is een pijnlijke tegenvaller. Boehringer heeft in de afgelopen jaren tientallen miljoenen geïnvesteerd in Girosa.

De lustopwekkende werking van de pil werd ooit bij toeval ontdekt. De werkzame stof flibanserine is namelijk eerder onderzocht als nieuw antidepressivum, maar bleek nauwelijks werkzaam. Toen de studies werden stopgezet bleek dat sommige deelneemsters aan de onderzoeken de resterende pillen liever niet wilden teruggeven aan de fabrikant. Het pilletje had een  prettige bijwerking, het stimuleerde de zin in seks. Daarop besloot Boehringer te onderzoeken of flibanserine voor die toepassing op de markt kon worden gebracht.

Boehringer Ingelheim heeft wereldwijd veel kritiek gekregen op het plan Girosa voor deze indicatie op de markt te brengen. Critici noemden de ontwikkeling van flibanserine  een schoolvoorbeeld van ‘selling sickness’, een poging van de pillenfabrikant om een betrekkelijk klein ‘ongemak’ te verheffen tot een ziekte, waaraan vele miljoenen vrouwen zouden lijden. Uit interne documenten bleek ook dat de firma het aantal vrouwen dat onder verminderde seksuele lust  lijdt, hoog inschatte. (De officiële term voor deze ‘aandoening’  in DSM IV, het handboek van psychiaters, luidt: HSDD, Hypoactive Seksual Desire Disease.)

Het was pikant dat de bekendmaking van het stoppen met Girosa samenviel met een internationaal congres in Amsterdam over ‘Selling Sickness’, op donderdag 7 en vrijdag 8 oktober. Zo’n 200 personen uit wetenschap, industrie, overheid en journalistiek waren bijeen. Eén van de hoofdgasten was Ray Moynihan, een Australische journalist en wetenschapper, die is uitgegroeid tot een internationaal expert op het gebied van het ontwikkelen van nieuwe ziektes en aandoeningen door de farmaceutische industrie (zoals daar zijn de overactieve blaas, de schimmelnagel, de rusteloze benen en nu dus ook geen zin in seks). Zijn boek ‘Selling sickness’, in twaalf talen uitgebracht, werd een internationale bestseller (In Nederland: ‘Allemaal aan de medicijnen’). Moynihan publiceerde kortgeleden een nieuw boek (‘Sex, lies and pharmaceuticals’), dat gewijd is aan de belangstelling van farmaceutische bedrijven voor verminderde seksuele lust bij vrouwen. Girosa het Boehringer is één van de belangrijkste casussen van zijn boek.

De beslissing van Boehringer is zeker niet ingegeven door dat kritische congres in Amsterdam. De machtige FDA heeft een stok in het wiel gestoken.  Aanvankelijk wilde het bedrijf nog doorgaan met de ontwikkeling van Girosa. Maar uiteindelijk bleken de bezwaren van de FDA zo zwaarwegend, onder meer op het punt van de veiligheid van Girosa, dat er geen andere keuze was dan stoppen.

Intussen is er in Noord-Amerika en Europa een reeks klinische onderzoeken gedaan naar het middel, ook in Nederland, waar zeventig vrouwen Girosa hebben gehad. Verminderde seksuele lust kan wel degelijk een serieus probleem zijn voor vrouwen. Maar dan gaat het om een hele beperkte, nauwkeurig te definiëren groep en niet om één op de vijf vrouwen zoals Boehringer Ingelheim in 2007 in een uitgelekt document meende te weten.

Artikel van 28 april 2008 uit Trouw over flibanserin: ‘De zoektocht naar een lustopwekker’

Artikel van 29 april 2008 uit Trouw over een concurrerend middel: ‘Fabrikant in Almere claimt nóg betere lustopwekker te hebben’

Naar een website over verminderde seksuele lust, die is opgezet door enkele Nederlandse seksuologen met financiële steun van Boehringer Ingelheim (ter voorbereiding van de marktintroductie van Girosa)

De apotheker, de boodschapper en de bonuscultuur

13 september 2010 16:42, by No comments yet

Enkele apothekers zijn boos. Ze hebben kwaaie mails gestuurd over een bericht, afgelopen week in Trouw, dat er in 2009 75 miljoen euro extra is binnenkomen in de branche.

Dat is meer dan eerst was geraamd door de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de toezichthouder die een belangrijke stem heeft in de bepaling van de tarieven die apothekers krijgen per recept. De extra inkomsten komen overigens met name door een sterkere daling van de personeelskosten. Om de inkomenspositie op peil te houden, ontslaan apothekers kennelijk personeel. Maar daarnaast stelt de NZa dat ook de werkelijke inkoopvoordelen (bonussen en kortingen) hoger zijn dan eerder was aangenomen.

Eerst dit: er zijn apotheken die in financiële moeilijkheden zitten, soms grote moeilijkheden. Dat staat buiten kijf. Er is de laatste paar jaar flink gekort in deze bedrijfstak. Vooral jonge apothekers die voorafgaand aan de malaise veel geld betaalden voor overname van een bestaande apotheek, zagen de kansen om de investering op een redelijke enige termijn terug te verdienen, in rook opgaan door de veel ongunstiger inkomenspositie van apothekers als gevolg van de pijnlijke ingrepen in het prijsbeleid.

Dat ingrijpen was hard nodig. Sinds het onzalige besluit van staatssecretaris Simons (Volksgezondheid, 1989-1994), die apothekers de vrije hand gaf om hun inkomen op te vijzelen uit bonussen en kortingen van geneesmiddelenleveranciers, is de zaak behoorlijk uit de hand gelopen. De beroepsgroep bleek uitmuntend in staat om zich van een meer dan riant inkomen te voorzien. Apothekers haalden enorme bedragen binnen en behoorden tot de best betaalde inkomensgroepen van Nederland.

Maar het was geld dat in feite werd opgebracht door de verzekerden in Nederland. Geld dat aan de publieke gezondheidszorg werd onttrokken. Want al die inkoopvoordelen werden door de fabrikanten en groothandel in geneesmiddelen vanzelfsprekend doorberekend in de prijs.

De beroepsorganisatie KNMP heeft het beleid van binnenhalen, oppotten en profiteren, al die jaren met verve en kracht verdedigd en in stand gehouden. Opeenvolgende besturen hebben zich vol overtuiging toegelegd op de lobby voor handhaving van de bonussen en kortingen. De KNMP had een decennium geleden al afstand kunnen nemen van dit systeem van zelfverrijking, maar heeft dit verzuimd. Nu kleeft aan apothekers het imago van zakkenvullers en profiteurs.

Vervolg

De apotheker, de boodschapper en de bonuscultuur (2)

13 september 2010 16:00, by No comments yet

Enkele jaren geleden was er ineens een obstakel in de gestage geldstroom. Enkele zorgverzekeraars besloten om van geneesmiddelen, die op grote schaal werden voorgeschreven en zwaar drukten op de uitgaven, voortaan alleen nog de goedkoopste variant te vergoeden. Dat waren doorgaans de medicijnen die al uit patent waren en door de jaren heen hun effectiviteit, veiligheid en betrouwbaarheid hadden aangetoond.

Een van de sprekende voorbeelden is de generieke cholesterolverlager simvastatine.  Dit middel, oorspronkelijk op de markt gebracht als Zocor van fabrikant MSD is al vele jaren uit patent.  ’t Werkt prima, de veiligheid is afdoende bewezen, de effectiviteit ook. Maar er zijn ook nieuwere, krachtiger  cholesterolverlagers, zoals Lipitor van Pfizer en Crestor van AstraZeneca, die door de bedrijven flink zijn gepromoot en gepushed onder dokters.  Soms met verboden gunstbetoon.

Voor mensen met een verhoogd cholesterol die preventief – dus om hartproblemen te voorkomen – een cholesterolverlager moeten slikken, is het generieke simvastatine doorgaans een prima middel. In de richtlijnen voor huisartsen en medisch specialisten is dit ook het middel van eerste keuze.
Door de agressieve marketing van farmaceutische bedrijven zijn artsen, die zich maar sporadisch verdiepen in de kosten van de geneesmiddelen, echter volop en onnodig de dure middelen van Pfizer en AstraZeneca en anderen gaan voorschrijven.

Een maandvoorraad simvastatine (40 mg) kost 60 eurocent. Nee, niet per pil, per 30 pillen. Dezelfde hoeveelheid Lipitor (atorvastatine 20 mg, een dosering van vergelijkbare sterkte ) kost 32,89 euro. Crestor (rosuvastatine) kost per maand zelfs 34,04 euro. Dat is 56 keer zo duur als simvastatine.  Het is allemaal na te gaan op de site medicijnkosten.nl, een site van het College voor Zorgverzekeringen (CvZ).

Vorig jaar is er 208 miljoen euro uitgegeven aan Lipitor en Crestor,  596.000 mensen slikten deze pillen – alleen een kleine kleine groep patiënten -mensen met erfelijke hypercholesterolemie- slikt dit middel mogelijk terecht.  Vorig jaar namen bijna 865.000 mensen dagelijks het goedkope simvastatine. De kosten: 30 miljoen euro.  Omgerekend: de dure cholesterolpillen Lipitor en Crestor kostten in 2009 bijna 350 euro per patiënt, het in veel gevallen even effectieve simvastatine kostte vorig jaar nog geen 35 euro per patiënt. Tien keer minder dus. Het is allemaal te zien op gipdatabank.nl, ook een site van het CvZ.

Geen wonder dus dat zorgverzekeraars met steun van minister Klink (Volkgezondheid) met hun voorkeursbeleid begonnen, want er was groot geld te verdienen.

Vervolg

De apotheker, de boodschapper en de bonuscultuur (3)

13 september 2010 15:45, by 1 comment

Het voorkeursbeleid van de zorgverzekeraars was zo effectief dat meer zorgverzekeraars er op overstapten en in korte tijd zijn er honderden miljoenen bespaard op de kosten voor geneesmiddelen. De vraag kan worden gesteld of de verzekeraars dat voordeel ook hebben doorgeschoven naar de verzekerden, bijvoorbeeld door lagere premies in rekening te brengen. Dat is een ander onderwerp dat nader onderzoek verdient.

In ieder geval, door dat preferentiebeleid van de verzekeraars, zagen de apothekers in korte tijd al die bonussen en inkoopvoordelen verdampen, die ze jarenlang van de groothandel  en de farmaceutische industrie hadden gekregen. Voor de leveranciers van geneesmiddelen was het betrekkelijk zinloos geworden om nog bonussen en kortingen te geven aan apothekers voor het afgeven van hun dure geneesmiddelen, want die apothekers moesten immers voortaan de goedkoopste variant van een pilletje verstrekken, omdat alleen die nog werd vergoed.

De apothekerswereld was te klein. De branche schreeuwde moord en brand. Apotheken zouden failliet gaan en personeel zou op straat komen. Voor enkele kwetsbare apotheken, in regio’s waar eigenlijk al veel te veel apotheken waren, was dat ook het geval. Maar het was vanzelfsprekend ook een normaal bedrijfsrisico. Iedere ondernemer heeft te maken met grillen van de markt en moet daar op inspelen -  alleen apotheken waren dat niet gewend, in die sector groeiden de bomen al sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw ver tot in de hemel.

Vervolg

De apotheker, de boodschapper en de bonuscultuur (slot)

13 september 2010 14:00, by 1 comment

Omdat er wel degelijk apotheken zijn die het hoofd nog amper boven water kunnen houden, is de vergoeding voor farmaceutische zorg die apothekers van de overheid krijgen voor afgeven van geneesmiddelen – de zogenaamde receptregel – onlangs verhoogd. Het was 7,28 euro, het is 7,91 euro geworden. Maar het was lang niet genoeg, vond de apothekersbranche. De vergoeding moest verder omhoog.

Afgelopen week was er op het kantoor van de Nederlandse Zorgautoriteit, dat de minister adviseert over  de vergoedingen aan apothekers, een technisch overleg over de receptregelvergoeding voor komend jaar.

En daar kwam een document op tafel dat ook bij Trouw terecht kwam. Zo gaan die dingen soms. Het stuk had geheim moeten blijven. Aan alle aanwezigen was gevraagd niets te lekken. Want in het document stond dat het werkelijke resultaat van de openbare apotheken in Nederland vorig jaar 75 miljoen euro hoger was uitgevallen dan eerder was geraamd.

Gevoelige informatie, want de bonussen en kortingen zouden inmiddels uit de markt moeten zijn verdwenen. Niet dus. Nu wordt de meevaller van 75 miljoen met name veroorzaakt door een sterkere daling van de personeelskosten, maar: ‘Daarnaast zijn de werkelijke inkoopvoordelen hoger dan was aangenomen’, aldus het document. Er zijn dus voor apothekers nog steeds flinke voordelen te halen in de medicijnenmarkt.

Tijdens de bijeenkomst werd door de NZa meegedeeld dat niet alleen in 2009, ook voor dit jaar een meevaller van 75 miljoen wordt voorzien. Het bericht in Trouw leidde tot verontwaardigde reacties. Dit had nooit in de krant mogen komen.

Ik heb me, aldus reageerders, voor het karretje laten spannen van VWS en/of NZa, ik heb het allemaal maar klakkeloos overgetikt, ik ben slechts een ghostwriter, die de belangen van anderen verwoordt. De apothekerskoepel KNMP en de NZa toonden zich verbolgen en gekrenkt, ik zou me hebben bediend van ‘tendentieuze berichtgeving’.

In een triomfantelijk mailtje meldde woordvoerder Salemink van de KNMP me vrijdag: ‘’De NZa heeft ook gereageerd op de berichtgeving. In een reactie noemt de NZa de berichtgeving in Trouw tendentieus. Wat Trouw schrijft is allemaal uit de lucht gegrepen. Het is een heel tendentieus bericht‘’,  schreef de KNMP-woordvoerder bestraffend.

Toch is er een serieuze poging tot wederhoor gedaan. De KNMP heeft ruim de tijd gekregen – ik heb aan het eind van de ochtend gebeld – voor een reactie. Zowel KNMP (‘Dit was een geheim overleg, wij reageren niet op geheime stukken’), als de NZa (‘Het zijn voorlopige gegevens, daar gaan wij nu niet op in’) en VWS kozen ervoor om niet te reageren.

Tja, maar daarmee hou je nieuws niet tegen.

Afgelopen vrijdag hebben we het gelekte document op de website van Trouw geplaatst. Zodat iedereen zelf kan oordelen.

Farmaceutische industrie zit aan tafel bij geneesmiddelautoriteit CBG

22 augustus 2010 17:34, by No comments yet

IAPO, een internationale koepel van patiëntenorganisaties, behoort sinds kort tot het gezelschap dat geregeld bij de Nederlandse geneesmiddelenautoriteit CBG (het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) aanschuift om over actuele zaken te spreken. Periodiek komen Nederlandse patiëntenorganisaties in het kantoor van het CBG bijeen. De verslagen van de bijeenkomsten zijn – met wat moeite – op de website van de Nederlandse autoriteit te vinden.

De geneesmiddelautoriteiten in Europa zijn een tijdje geleden tot het besef gekomen dat hun werkzaamheden zich wel erg in het geheim voltrekken. We hebben niks te verbergen, zeggen ze bij het CBG en daarom worden de deuren open gegooid.

Niettemin is er nog veel geheimzinnigheid in de pillensector, vrijwel alle dossiers beschouwt het CBG als vertrouwelijk. Wie een document opvraagt, moet niet raar opkijken als grote lappen tekst met dikke viltstiften zwart en onleesbaar zijn gemaakt.

Het CBG beschermt belangen van de farmaceutische industrie, maar ook  die van de patiënt. Een ingewikkelde vervlechting van taken. De toezichthouder drijft  daarbij bijna volledig op geld van de farma industrie. Van de 38 miljoen die het CBG vorig jaar aan baten ontving, was 37 miljoen afkomstig van de farmaceutische industrie . De fabrikanten betalen fors voor beoordelingen van geneesmiddelen voor mens en dier en voor het instandhouden van de registratie van toegelaten geneesmiddelen.

De belangstellende die de verslagen van de collegevergaderingen van het CBG erop naleest, ziet dat transparantie bij deze organisatie betrekkelijk is. De verslagen zien rood van zinnetjes ‘Vertrouwelijk’ of ‘Vertrouwelijk tot definitief besluit’.

Maar goed, de IAPO is sinds kort dus ook aangeschoven bij het CBG. Mij verbaast dat. Dit is een internationaal werkende organisatie die in Londen al meepraat in het periodieke patiëntenoverleg van de Europese geneesmiddelenautoriteit, de European Medicines Agency (EMA). Waarom zit deze organisatie er ineens ook in Den Haag bij?

Ook de IAPO wordt vrijwel volledig gefinancierd door de farmaceutische industrie. Al sinds de oprichting is deze organisatie zeer nauw verbonden met geneesmiddelfabrikanten.

Het bestuur van de IAPO stelt zich al jaren ten doel andere financieringsbronnen aan te boren, om minder afhankelijk te zijn van pillenfabrikanten. Maar wie de jaarcijfers er op naslaat, ziet dat eerder het omgekeerde is gebeurd. De industrie is nog altijd veruit de grootste geldschieter.

Van de inkomsten in 2009 (695.000 Amerikaanse dollar) was liefst 629.000 US dollar afkomstig van dertien farmaceutische bedrijven en van de Europese en Amerikaanse koepelorganisaties van farmaceutische fabrikanten. Met zo’n ruime kas heb je eigenlijk ook geen andere inkomsten meer nodig, kennelijk.

Want vorig jaar incasseerde de IAPO het schamele bedragje van ruim 16.000 dollar aan lidmaatschapsgeld van 200 (!) aangesloten patiëntenorganisaties. Gemiddeld betaalden de aangesloten organisaties dus 80 dollar per jaar voor de IAPO. Kleingeld.

Een wereldwijde organisatie die aan patiëntenorganisaties, waarvan sommigen een begroting hebben waarin miljoenen omgaan, niet meer dan een fooi vraagt aan lidmaatschapsgeld is niet uit op commitment van leden, maar is slechts uit op grote aantallen om overheden met harde cijfers duidelijk te maken dat de IAPO dé gesprekspartner is namens 365 miljoen patiënten in 50 landen.

De bestuurs- en stafleden van de IAPO, zoals de Nederlander Albert  van der Zeijden, reizen op kosten van de farmaceutische industrie de hele wereld af, vooral om het mantra van het bedrijfsleven – zo weinig mogelijk overheidsbemoeienis, zo veel mogelijk vrijheid van fabrikanten om patiënten rechtstreeks met reclame te mogen bestoken  – eindeloos te herhalen.

De IAPO schurkt aan tegen de industrie en draait iedereen een rad voor ogen. Nu dus ook het Nederlandse CBG. Er zijn in Nederland Kamervragen gesteld over de hechte relatie tussen de Europese patiëntenkoepels en de industrie. En over IAPO’s positie bij het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen.

De eenzijdige financiering van de IAPO staat niet op zichzelf. De patiënten- en consumentenorganisatie  Health Action International in Amsterdam publiceerde afgelopen week een interessant onderzoek naar de financiering van Europese patiëntenorganisaties. HAI stelde vast dat de organisaties die in Londen bij de EMA om tafel zitten vaak niet voldoet aan de eisen die de Europese autoriteit zelf aan die organisaties heeft gesteld.

In 2008 al bleek uit onderzoek van Trouw, het weekblad Knack in Vlaanderen en het consumentenblad Samvirke in Denemarken dat de Europese patiëntenlobby zwaar leunt op industriegeld.

Ook het European Patients Forum, dat door de Europese Commissie wordt gezien als de belangrijkste vertegenwoordiger van de Europese patiënt, draait op geld van de farmaceutische industrie.  De EPF had vorig jaar 677.000 euro aan inkomsten, daarvan kwam 483.000 euro rechtstreeks van de industrie. De Europese Commissie sponsorde 161.ooo euro.

Ook hier betalen de 42 leden opnieuw een schijntje. De Europese patiëntenkoepel haalde in 2009 in totaal 7250 euro aan lidmaatschapsgeld binnen, gemiddeld per organisatie 172 euro per jaar. De jaarcontributie voor de basketballclub van mijn zoon is al meer. Ook bij de EPF geldt: de drempel zo laag mogelijk houden, want het gaat uiteindelijk om de grote aantallen. Het grote geld komt wel toch wel binnen…

Ook zin in een proefritje in een Lotus Evora S?

22 augustus 2010 14:12, by No comments yet

Lotus, fabrikant van mooie, snelle auto’s stuurde deze week een mailtje. Nou, per ongeluk dus. Althans dat wilden ze mij en talloze andere journalisten laten geloven. Ik schrijf nooit over auto’s, dus het was wat vreemd dat ik dat mailtje ook kreeg, maar wellicht heeft Lotus een vervuild adresbestand gekocht voor deze marketingactie.

Het begon maandag tegen het eind van de middag met de mail die Alastair Florance, Group PR Manager van Lotus in Norfolk, Groot-Brittannië stuurde. De mail was duidelijk niet voor mij bedoeld, want gericht aan Kevin Smith, de Marketing & PR Executive van Lotus. Alistair schreef aan Kevin welke nieuwe auto’s Lotus zou onthullen op de autosalon in Parijs die in oktober wordt gehouden.

Kevin had haar namelijk geschreven – in een interne mail, die natuurlijk onder de mail van Alastair hing – dat er in de media nogal druk werd gespeculeerd over de nieuwe auto’s die Lotus zou presenteren enne, zou de nieuwe Lotus Evora S wel op tijd klaar zijn voor proefritten van journalisten, vroeg Kevin zich bezorgd af? Alastair kon Kevin geruststellen, ja hoor, de Evora is direct na Parijs beschikbaar voor testritten. Blabla. Zo doorzichtig.

Alastair gooide er een schepje bovenop: ,,Je moet weten, en hou dit alsjeblieft vertrouwelijk, dat ons testteam de beide nieuwe auto’s, tot het uiterste zal testen op de Nürburgring in Duitsland vanaf morgen voor de komende drie dagen.’’ De fotografen van de autobladen zijn natuurlijk meteen in hun auto gesprongen.

Had Alastair het daar nou maar bij gelaten. Maar natuurlijk: drie kwartier later, mailtje van Alastair: ‘’URGENT: Email Sent in Error – Please DELETE’’, in de onderwerpregel. ,,Apologies, earlier today you may have received an email from me relating to the Paris Motor Show, this email was sent in error and was not distributes for external distribution. Please delete it from you inbox. Alastair.’’

Die tweede mail was geniepig, de argeloze autojournalist die de eerste nog niet had gelezen, ging natuurlijk direct die geheime, interne mail alsnog bekijken. De eerste mail was lachwekkend, de tweede stuitend.

Dit is een mooi voorbeeld van buzzen, zorgen dat je gerucht, rumoer, gesprekken veroorzaakt rond je product. Desnoods met leugens. Niemand trapte waarschijnlijk in de opzichtige marketingtruc van Lotus. Of toch wel?

Als je Googled op Alastair Florence en Lotus, kom je op autosites de posts als snel tegen: iedereen doorziet de marketingstunt, maar velen schrijven er toch over. Ik ook. En is dat niet precies wat Lotus wilde? Maakt niet uit hoe?

Nieuw! Nu ook meningen op joopbouma.nl!

22 augustus 2010 12:53, by No comments yet

Beste bezoeker van mijn website,

Tot dusver heb ik op deze site alleen de aanhef van artikelen gepost, die ik voor Trouw schreef en die op de site van de krant werden gezet. Lang niet alle artikelen worden doorgeplaatst op de site van Trouw, maar dit terzijde. De geïnteresseerde lezer moest doorlinken naar Trouw om de volledige tekst te zien, een gevolg van heit feit dat de publicatierechten in handen zijn van de krant. De informatieve waarde van mijn website was daardoor een tikkeltje beperkt. Joopbouma.nl voegde niet heel veel toe.

Dus: tijd voor verandering, tijd voor wat meer verdieping en reflectie.

Vanaf vandaag wil ik proberen op geregelde basis bijdragen te posten over journalistiek en marketing (en meer). Deze bijdragen zullen worden geplaatst onder de nieuwe rubriek Meningen, want naar goed journalistiek gebruik wil ik trachten feiten en meningen gescheiden te houden.

Ik heb besloten geen openbare reactie-mogelijkheid te openen bij de rubriek Meningen. Waarom niet? Ik zie op de site van Trouw, en ook op de andere nieuwssites, zoals bijvoorbeeld die van de Telegraaf, dat reacties niet vaak een zinvolle bijdrage leveren aan een discussie. Ze zijn soms erg snel off-topic, ze worden gebruikt voor eigen lobby’s en soms zijn ze beledigend of kwetsend voor andere reageerders.

Een openbare reactie-mogelijkheid vergt derhalve enig toezicht en ik hou niet van toezicht.

Niettemin wil ik de bezoeker van deze site van harte aanmoedigen om te reageren, dat kan via ‘Contact’, links bovenin. Die mails krijg ik rechtstreeks in mijn mailbox en zal ik zo veel als mogelijk ook beantwoorden, mits er een werkend emailadres wordt opgegeven. Zinnige reacties komen wellicht wel in de rubriek Meningen terug in een volgende post.

Ik stel vast dat ik met deze constructie dus toch in zekere zin als een soort toezichthouder ga  optreden. We zullen zien hoe dit in de praktijk werkt.

Joop Bouma