De Vlaamse onderzoeksjournaliste Marleen Teugels heeft op 11 februari 2010 tijdens het jaarlijkse Paleisdispuut van het Vlaams Pleitgenootschap bij de Balie (advocatuur) in Brussel een redevoering gehouden over de ‘Staat van de Journalistiek’ in België. Teugels deed twee jaar lang wetenschappelijk onderzoek naar de redenen van burn-out bij journalisten. Bijna een derde van de beroepsjournalisten in Vlaanderen heeft last van burn-out. De hoge werkdruk leidt tot uitputting en cynisme bij journalisten, aldus Teugels. In haar rede uitte Teugels haar bezorgdheid over de toenemende vervlakking van de journalistiek in Vlaanderen. De ‘waan van de dag’ bepaalt meer en meer de agenda. Er is steeds minder ruimte voor de dieper gravende onderzoeksjournalistiek. De journalistiek wordt volgens haar bedreigd door ‘infotainment’, de druk om vooral luchtige en sensationele thema’s te belichten. Haar betoog is onverkort van toepassing op de situatie in Nederland.
Teugels: ,,Ik mag er niet van dromen op een ochtend wakker te worden en vast te stellen dat de politie in mijn straat op zoek is naar een potentiële seriemoordenaar. Onze wijk is afgezet door politiemensen. Journalisten sluipen door de hovingen. Vanuit een overvliegende helikopter registreren camera’s de bewegingen van de rechercheurs. De naam van de verdachte wordt, zoals het hoort, niet vrijgegeven door de pers. Maar de straatnaam wél, net zoals de professionele activiteiten van de man. Daardoor weet binnen de kortste tijd de hele wijk over wie het gaat. Journalisten belagen collega’s van de verdachte, vrienden, ’s mans echtgenote en kinderen. Zonder mededogen. Het mediacircus moet scoren. Privacy is voor alle betrokkenen uitgesloten.
Het vervolg kunt u raden: zeven pagina’s over de leefwereld van de verdachte in een kwaliteitskrant. Nog veel meer pagina’s over hetzelfde thema in een krant bedoeld voor Jan met de pet. Na een tijdlang dat onderwerp te hebben uitgemolken, verschuift de aandacht naar een straatarm land dat door een natuurramp werd getroffen. Vervolgens zoomt de lens in op hoofdstad Brussel, waar plots zogeheten probleemjongeren rondlopen, alsof dat iets nieuws is. De groep die jarenlang door politiek en media werd verwaarloosd, blijkt nu ineens kalasjnikovs ter beschikking te hebben. De immense mediadruk noopt politici tot het nemen van instant oplossingen, waarvan ik me de vraag stel of ze het probleem ten gronde oplossen.
Van de seriemoordenaar over Haïti naar de kalasjnikovs en de heilzame nultolerantie. In journalistiek jargon noemen we dat ‘de waan van de dag’. Een aantal journalisten heeft daar, zo blijkt uit onze diepte-interviews, zelf de grootste moeite mee. Is dit journalistiek? Of is hier iets anders in wording, iets wat we zouden kunnen omschrijven met de term ‘infotainment’? Is het vak van journalist verschoven naar dat van infotainer?
Klik hier voor de volledige tekst van de toespraak op de Vlaamse journalistensite werktitel.be.
